در دنیای رمزارزها، اصطلاحات فنی و پیچیده فراوانی وجود دارد که ممکن است برای تازهواردان گیجکننده باشد. اگر هنوز برایتان اینکه ارز دیجیتال چیست؟ جای سوال دارد، نگران نباشید؛ یکی از کلیدیترین مفاهیمی که باید بشناسید گس فی (Gas Fee) یا همان کارمزد تراکنش است که نقشی حیاتی در عملکرد شبکههای بلاکچینی ایفا میکند. در این مقاله، به بررسی تفاوتهای گس فی در شبکه اتریوم با سایر شبکهها میپردازیم و سعی میکنیم این مفهوم را برای عموم مردم سادهسازی کنیم. هدف ما این است که شما را با نحوه محاسبه کارمزدها، عواملی که بر آنها تأثیر میگذارند، و استراتژیهای کاهش هزینهها آشنا کنیم.
گس فی یعنی چی؟
گس فی، هزینهای است که برای انجام یک تراکنش یا اجرای یک قرارداد هوشمند در یک شبکه بلاکچینی پرداخت میشود. این هزینه، انگیزه لازم را برای ماینرها (در شبکههای مبتنی بر اثبات کار) یا اعتبارسنجها (در شبکههای مبتنی بر اثبات سهام) فراهم میکند تا تراکنشها را تایید کرده و به بلاکچین اضافه کنند. به عبارت دیگر، گس فی، به عنوان پاداش برای تأمین امنیت و پردازش تراکنشها عمل میکند.
این کارمزدها معمولاً بر حسب واحدی از ارز دیجیتال بومی شبکه، مثل اتر (ETH) در اتریوم، محاسبه و پرداخت میشوند. میزان گسفی به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله پیچیدگی تراکنش، حجم دادههای مورد نیاز، و میزان ازدحام شبکه. بهویژه هنگام خرید ارز دیجیتال یا انتقال دارایی بین کیفپولها، توجه به گسفی مهم است؛ چون همین عامل میتواند روی سرعت انجام تراکنش و هزینه نهایی شما اثر بگذارد.
چطور کارمزد در اتریوم حساب میشود؟
در شبکه اتریوم، محاسبه گس فی کمی پیچیدهتر از سایر شبکهها است. این کارمزد بر اساس دو عامل اصلی تعیین میشود: گس لیمیت (Gas Limit) و گس پرایس (Gas Price).
گس لیمیت، حداکثر مقدار گسی است که برای انجام یک تراکنش اختصاص داده میشود. این مقدار، بسته به پیچیدگی تراکنش متفاوت است. به عنوان مثال، یک تراکنش ساده انتقال اتر، گس لیمیت کمتری نسبت به اجرای یک قرارداد هوشمند پیچیده دارد.
گس پرایس، قیمتی است که کاربر مایل است برای هر واحد گس پرداخت کند. این قیمت معمولاً بر حسب گیگاوی (Gwei) اندازهگیری میشود که یک میلیاردیم اتر است. هرچه گس پرایس بالاتر باشد، احتمال اینکه تراکنش شما سریعتر تأیید شود، بیشتر است.
پس گسفی کل از حاصلضرب گس لیمیت در گس پرایس بهدست میآید. بهویژه هنگام انجام تراکنشهایی مثل خرید اتریوم یا سواپ روی یک DEX، توجه به تنظیمات گس (خودکار یا دستی) میتواند هم سرعت و هم هزینه نهایی شما را تحتتأثیر قرار دهد.
چرا کارمزد اتریوم معمولاً بالاتر حس میشود؟
اتریوم بهدلیل محبوبیت و استفاده گسترده، معمولاً با ازدحام بیشتری نسبت به سایر شبکهها روبهروست و همین ازدحام باعث افزایش گسفی میشود. علاوهبراین، پیچیدگی تراکنشها (بهخاطر قراردادهای هوشمند و DAppها) گسلیمیت را بالا میبرد و در نتیجه هزینه نهایی بیشتر میشود.
از طرف دیگر، نوسانات قیمت اتر و تقاضای بازار هم روی کارمزد اثر دارند؛ وقتی قیمت اتر رشد میکند، حتی با مصرف گس ثابت، هزینه دلاری/تومانی حسشده بیشتر است. اینجاست که ابزارهای تحلیل تکنیکال برای رصد روند قیمت و شناسایی دورههای کمنوسان میتوانند به کاربر کمک کنند تا زمانهای بهصرفهتری برای انجام تراکنش انتخاب کند.
شبکههای لایهدو اتریوم (Arbitrum/Optimism/Base) چه فرقی دارند؟
شبکههای لایهدو، راهحلی برای کاهش گس فی و افزایش سرعت تراکنشها در اتریوم هستند. این شبکهها، تراکنشها را در خارج از زنجیره اصلی اتریوم (لایه ۱) پردازش میکنند و سپس نتایج را به زنجیره اصلی ارسال میکنند. این رویکرد، باعث کاهش ازدحام در شبکه اصلی و در نتیجه، کاهش گس فی میشود.
Arbitrum
Arbitrum یکی از محبوبترین شبکههای لایهدو است که از فناوری «Optimistic Rollups» استفاده میکند. این شبکه، تراکنشها را با فرض درست بودن آنها پردازش میکند و در صورت بروز اختلاف، مکانیزمی برای حل آن دارد.
Optimism
Optimism نیز از فناوری Optimistic Rollups استفاده میکند و مشابه Arbitrum، هدف آن کاهش گس فی و افزایش سرعت تراکنشها است.
Base
Base یک شبکه لایهدو جدیدتر است که توسط صرافی Coinbase توسعه داده شده است. این شبکه بر روی Optimism ساخته شده و از همان فناوری Optimistic Rollups استفاده میکند.
به طور کلی، شبکههای لایهدو مانند Arbitrum، Optimism و Base، گس فی کمتری نسبت به شبکه اصلی اتریوم ارائه میدهند، اما ممکن است سرعت تراکنشها کمی بیشتر باشد. انتخاب بین این شبکهها، به نیازها و ترجیحات شخصی شما بستگی دارد.
مقایسه با شبکههای محبوب غیراتریومی (BSC، Polygon، Tron، Solana)
شبکههای غیراتریومی، معمولاً گس فی کمتری نسبت به اتریوم ارائه میدهند. این امر، به دلیل معماری متفاوت، مقیاسپذیری بهتر و ازدحام کمتر در این شبکهها است. در جدول زیر، مقایسهای اجمالی بین برخی از این شبکهها ارائه شده است:
| شبکه | ارز بومی | مکانیسم اجماع | میانگین گس فی (تقریبی) | سرعت تراکنش (تقریبی) |
| اتریوم | ETH | اثبات سهام (PoS) | بالا | متوسط |
| بایننس اسمارت چین (BSC) | BNB | اثبات سهام معتبر (PoSA) | پایین | بالا |
| پالیگان (Polygon) | MATIC | اثبات سهام (PoS) | پایین | بالا |
| ترون (Tron) | TRX | اثبات سهام (DPoS) | بسیار پایین | بسیار بالا |
| سولانا (Solana) | SOL | اثبات تاریخچه (PoH) | پایین | بسیار بالا |
همانطور که مشاهده میشود، شبکههایی مانند ترون و سولانا، گس فی بسیار پایینی دارند و سرعت تراکنشهای آنها نیز بسیار بالاست. با این حال، این شبکهها ممکن است از نظر تمرکززدایی و امنیت، با اتریوم تفاوتهایی داشته باشند.
برای کاربر، کِی کدوم شبکه بهتره؟
انتخاب بهترین شبکه، به نیازها و اولویتهای شما بستگی دارد. اگر به دنبال کمترین گس فی هستید و سرعت تراکنش برایتان اهمیت دارد، شبکههای لایهدو اتریوم یا شبکههای غیراتریومی، گزینههای مناسبی هستند. اگر امنیت و تمرکززدایی برایتان در اولویت است و حاضر به پرداخت گس فی بیشتری هستید، اتریوم (یا شبکههای لایه دو آن) انتخاب بهتری است.
چطور کارمزد کمتر بدهیم؟
چند راه برای کاهش گس فی وجود دارد:
- استفاده از شبکههای لایهدو: همانطور که گفته شد، شبکههای لایهدو مانند Arbitrum و Optimism، گس فی کمتری نسبت به اتریوم ارائه میدهند.
- انتخاب زمان مناسب: گس فی، در ساعات کمترافیک شبکهها، معمولاً کمتر است.
- تنظیم گس پرایس: میتوانید گس پرایس را به صورت دستی تنظیم کنید. اگر عجله ندارید، میتوانید گس پرایس را کمتر از پیشنهادهای معمول انتخاب کنید، اما باید منتظر تأیید تراکنش خود باشید.
- استفاده از ابزارهای تخمین گس فی: ابزارهای مختلفی برای تخمین گس فی وجود دارد که به شما کمک میکند تا بهترین گس پرایس را برای تراکنش خود انتخاب کنید.
سوتفاهمهای رایج درباره گس فی
یکی از سوتفاهمهای رایج این است که گس فی، همیشه در حال افزایش است. در حالی که این موضوع تا حدودی درست است، اما با پیشرفت فناوری و توسعه شبکههای لایهدو، راهحلهایی برای کاهش گس فی ارائه شده است. سوتفاهم دیگر این است که گس فی، همیشه به نفع ماینرها یا اعتبارسنجها است. در حالی که این هزینهها به آنها پرداخت میشود، اما بخشی از آن نیز برای تأمین امنیت شبکه و بهبود عملکرد آن استفاده میشود.
نتیجهگیری
درک مفهوم گس فی و عوامل مؤثر بر آن، برای هر کاربری در دنیای رمزارزها ضروری است. با آشنایی با تفاوتهای گس فی در شبکههای مختلف، میتوانید بهترین شبکه را برای نیازهای خود انتخاب کنید و هزینههای تراکنشهای خود را به حداقل برسانید. به یاد داشته باشید که با پیشرفت فناوری، راهحلهای جدیدی برای کاهش گس فی ارائه میشود و همواره در حال بررسی گزینههای مختلف باشید.
